Posts

Showing posts from April, 2026

Kompyuter Virusları

1. Kompüter Virusları (Computer Viruses) Kompüter virusu, özünü digər proqramlara və ya fayllara əlavə edərək yayılan zərərli kod parçasıdır. Azərbaycan dili:  Kompüter virusları "malware" (zərərli proqram) kateqoriyasına aiddir. Onlar aktivləşmək üçün istifadəçi hərəkətinə (məsələn, faylın açılmasına) ehtiyac duyurlar. Viruslar məlumatları silə, sistemi yavaşlada və ya faylları şifrələyə bilər. Русский:  Компьютерный вирус — это тип вредоносного ПО, которое внедряет свой код в другие программы для самораспространения. В отличие от "червей" (worms), вирусам обычно требуется вмешательство пользователя для запуска. English:  A computer virus is malicious code that requires a host file to spread. The term was first coined in 1983 by Fred Cohen. Modern variants like  Ransomware  encrypt user data and demand payment for its release. Müqayisə Cədvəli (Comparison) Xüsusiyyət (Feature) Bioloji Virus (Biological) Kompüter Virusu (Digital) Daşıyıcı (Host) Canlı hüceyrə (L...

What is CIA Traid ?

  🇦🇿 Azərbaycan dilində (Ətraflı izah) 🔐 CIA Triad nədir? CIA Triad — informasiya təhlükəsizliyinin əsas modelidir və sistemlərin necə qorunmalı olduğunu göstərir. Bu model 3 sütundan ibarətdir: 1. Məxfilik (Confidentiality) Məxfilik o deməkdir ki, məlumat yalnız icazəsi olan şəxslər tərəfindən əldə edilə bilər . 🔎 Necə təmin olunur: Şifrələmə (Encryption) İdentifikasiya və autentifikasiya (login, parol, 2FA) İcazə səviyyələri (Access Control) ⚠️ Risklər: Haker hücumları (məs: phishing) Parol sızmaları Sosial mühəndislik 💡 Real nümunə: Əgər bir bank sistemində istifadəçinin məlumatları açıq saxlanılırsa, bu məxfilik pozuntusudur. 2. Bütövlük (Integrity) Bütövlük o deməkdir ki, məlumat dəyişdirilmədən düzgün və tam qalmalıdır . 🔎 Necə təmin olunur: Hash funksiyaları (MD5, SHA) Digital imzalar Versiya nəzarəti ⚠️ Risklər: Məlumatın icazəsiz dəyişdirilməsi Viruslar və malware Sistem xətaları 💡 Real nümunə: Bir tələbənin qiymətlər...

What is Firewall ?/Firewall nədir ?

 Qoruyucu Divar (ing. Firewall) — icazəsiz girişi bloklamaq üçün yaradılıb və yalnız icazəsi olanlara girişi təmin edir. Bu qurğu və ya qurğular sistemi girişə icazəni qaydalar və müxtəlif kriteriyalara əsasən verir. Firewall-un iki əsas növü var: - Vəziyyətə nəzarət edən təhlükəsizlik divarı (Stateful Inspection Firewall) - Tətbiqetmə səviyyəsi təhlükəsizlik divarı (Application Layer Firewall) Vəziyyətə nəzarət edən təhlükəsizlik divarı – məlumatı göndərildiyi yerdən daxil olacağı yerə qədər izləyir. Tətbiqetmə səviyyəsi təhlükəsizlik divarı isə yalnız daxil olan və çıxan məlumatın başlıq hissələrini yoxlayır və tətbiqetmə səviyyəsindəki protokolları məhdudlaşdıraraq təhlükəsizliyi təmin edir. Məsələn, HTTP protokolu vasitəsilə hər hansı bir Veb sayta girişin qadağan olunması. Bu iki növdən ən çox inkişaf edən və ən çox istifadə olunanı birincisidir. Ona görə ki, daha böyük şəbəkələrin, İnternet və daxili şəbəkədəki trafiklərinə nəzarət edir. “Firewall nə üçün lazımdır?” sualına g...

İnternet Haqqda Məlumat / Information about the Internet

  🇦🇿 Azərbaycan dilində İnternet – dünyadakı kompüterlərin və digər cihazların bir-biri ilə əlaqə saxladığı qlobal şəbəkədir. İnternet vasitəsilə insanlar: Məlumat axtara bilər 🌐 Sosial şəbəkələrdən istifadə edə bilər 📱 E-poçt göndərə bilər ✉️ Video izləyə və oyun oynaya bilər 🎮 İnternet 1960–1970-ci illərdə yaranıb və zamanla inkişaf edərək bugünkü vəziyyətə gəlib. Əsas məqsədi məlumat mübadiləsini asanlaşdırmaqdır. 🇷🇺 Русский язык Интернет — это глобальная сеть, которая соединяет компьютеры и устройства по всему миру. С помощью Интернета люди могут: Искать информацию 🌐 Пользоваться социальными сетями 📱 Отправлять электронные письма ✉️ Смотреть видео и играть в игры 🎮 Интернет появился в 1960–1970-х годах и со временем сильно развился. Его главная цель — облегчить обмен информацией. 🇬🇧 English The Internet is a global network that connects computers and devices all over the world. With the Internet, people can: Search for informa...

Application Security

  1. Azərbaycan dili Tətbiq Təhlükəsizliyi proqram təminatını kiberhücumlardan və boşluqlardan qorumaq üçün görülən tədbirlər sistemidir. Bura həm proqramın yazılma mərhələsindəki kod təhlükəsizliyi, həm də istifadə zamanı tətbiq olunan firewall (divar) və autentifikasiya sistemləri daxildir. Əsas məqsəd məlumat sızmasının qarşısını almaq və proqramın düzgün işləməsini təmin etməkdir. 2. English Application Security refers to the measures taken to improve the security of an application by finding, fixing, and preventing security vulnerabilities. It includes techniques like security testing (SAST/DAST), encryption, and authorization protocols. The goal is to protect data and functionality from unauthorized access or malicious attacks throughout the software development lifecycle (SDLC). 3. Русский Безопасность приложений — это процесс защиты программного обеспечения от внешних угроз и уязвимостей. Она охватывает весь жизненный цикл разработки: от написания безопасного кода до вне...

Active Directory (AD)

  🇦🇿 Azərbaycanca: Active Directory nədir? Active Directory — Windows server şəbəkələrində istifadəçiləri, kompüterləri, printerləri və digər resursları mərkəzləşdirilmiş şəkildə idarə etmək üçün istifadə olunan verilənlər bazası və xidmətlər toplusudur. [ 1 , 2 ] Əsas məqsədi: Şəbəkədəki obyektləri (istifadəçi, qrup, cihaz) vahid mərkəzdən idarə etmək. Autentifikasiya: İstifadəçinin şəxsiyyətini yoxlayır (məsələn, şifrə ilə daxil olma). Autorizasiya: İstifadəçinin hansı resurslara (fayllar, qovluqlar) giriş icazəsinin olduğunu müəyyən edir. Üstünlüyü: İnzibatçılara minlərlə istifadəçini və kompüteri tək bir nöqtədən idarə etməyə imkan verir. [ 1 , 2 , 3 , 4 , 5 ] 🇷🇺 На русском: Что такое Active Directory? Active Directory (AD) — это проприетарная служба каталогов корпорации Microsoft для операционных систем семейства Windows Server. [ 1 ] Суть: Это своего рода «телефонный справочник» сети, где хранится информация о пользователях, группах, компьютерах и политиках безопасн...

What is the İP ?

  🇦🇿 Azərbaycan dilində IP ünvanı — kompüter şəbəkəsinə qoşulmuş hər bir cihazın (kompüter, smartfon, printer) rəqəmsal identifikatorudur. Onu cihazın "ev ünvanı" kimi düşünə bilərsən. IPv4: Ən geniş yayılmış formatdır. Məsələn: 192.168.1.1 IPv6: Yeni nəsil, daha uzun ünvan formatıdır. Məsələn: 2001:0db8:85a3:0000:0000:8a2e:0370:7334 Dinamik IP: İnternetə hər dəfə qoşulanda dəyişən ünvan. Statik IP: Heç vaxt dəyişməyən, sabit ünvan. 🇷🇺 На русском IP-адрес — это уникальный идентификатор устройства в сети. Он необходим для того, чтобы пакеты данных находили правильного получателя. IPv4: Состоит из четырех чисел, разделенных точками (например, 172.16.254.1 ). IPv6: Разработан для решения проблемы нехватки адресов, состоит из шестнадцатеричных чисел. Публичный IP: Адрес, под которым вас видит весь интернет. Частный IP: Адрес внутри вашей домашней или офисной сети. 🇺🇸 In English An IP address is a unique string of characters that identifies each computer using the...

Kali Linux Nədir? / Что такое Kali Linux? / What is Kali Linux?

  Giriş: Kibertəhlükəsizlik dünyasına marağı olan hər kəsin bilməli olduğu ən vacib sistem Kali Linux -dur. Tərif: Kali Linux, kiber-hücumların simulyasiyası (penetration testing) və rəqəmsal təhlükəsizlik araşdırmaları üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi bir əməliyyat sistemidir. İçərisində 600-dən çox peşəkar təhlükəsizlik aləti var. Niyə Kali Linux? Tamamilə pulsuzdur: Hər kəs yükləyib öyrənə bilər. Güclü Alətlər: Nmap, Metasploit və Wireshark kimi məşhur alətlərlə təmin olunub. Etik Hakinq: Bu sistem kiber-cinayətkarlıq üçün deyil, müdafiəni gücləndirmək üçün yaradılıb. [RU] Что такое Kali Linux? Главный инструмент кибер-эксперта Введение: Самая важная система, которую должен знать каждый, кто интересуется миром кибербезопасности — это Kali Linux . Определение: Kali Linux — это специальная операционная система, предназначенная для симуляции кибератак (тестирования на проникновение) и исследований цифровой безопасности. Она включает в себя более 600 профессиональных инструментов защ...